De Fn-toets
De Fn-toets is een verschuiftoets, net als Shift: hij doet zelf niets, maar geeft andere toetsen tijdelijk een tweede betekenis. Op laptops zijn dat het volume, de schermhelderheid, de toetsenbordverlichting en de vliegtuigmodus; op compacte toetsenborden ook de pijltjes, Home, End en de functierij. Wat er precies gebeurt, is geen kwestie van Windows of macOS: de toets wordt in het toetsenbord zelf afgehandeld en het besturingssysteem ziet er niets van.
Waar de toets zit en hoe je hem herkent
Meestal linksonder, tussen Ctrl en de Windows-toets, soms daarnaast of rechtsonder naast de pijltjes. De tweede functies staan in een afwijkende kleur op de toetsen gedrukt: blauw, grijs of oranje. Precies die kleur vertel je iets — alles wat in die kleur staat, krijg je door Fn erbij te houden.
Op een Apple-toetsenbord heet dezelfde toets fn of, op recente modellen, 🌐 (de wereldbol). Daar doet hij er nog een taak bij: één druk kan de emoji-kiezer of het wisselen van invoertaal oproepen, in te stellen bij Systeeminstellingen › Toetsenbord.
Wat je met Fn kunt doen
| Combinatie | Wat het meestal doet |
|---|---|
| Fn+F1 t/m F12 | De functie die in kleur op de toets staat: volume, helderheid, media, wifi, tweede scherm |
| Fn+Esc | Fn-lock aan of uit (op veel merken) |
| Fn+Spatie | Toetsenbordverlichting aan, uit of feller (op veel laptops) |
| Fn+← / → | Home en End op toetsenborden zonder die toetsen |
| Fn+↑ / ↓ | Page Up en Page Down |
| Fn+Backspace | Delete (voorwaarts verwijderen) op compacte borden |
| Fn+Insert | Print Screen op laptops zonder aparte PrtSc-toets |
| Fn+NumLk | Het ingebouwde cijferblok op de letters aan of uit |
| Fn+Windows | Op gaming-toetsenborden: de Windows-toets blokkeren |
Fn-lock: de functierij omdraaien
Standaard krijg je op de meeste laptops de mediafuncties zonder Fn, en de echte F1–F12 mét. Werk je veel in Excel (F2, F4) of met vernieuwen (F5), dan wil je dat andersom. Dat heet Fn-lock.
- Probeer Fn+Esc. Staat er een klein slotje op de Esc-toets, dan is dit het. Bij sommige merken is het Fn+Shift of een aparte toets met "FnLk".
- Kijk in het BIOS of UEFI. Start opnieuw op en druk tijdens het opstarten op F2 of Del. Zoek naar "Action Keys Mode", "Hotkey Mode" of "Function Key Behavior" en zet die om. Vergeet niet op te slaan bij het afsluiten.
- Kijk in de merksoftware. Veel fabrikanten hebben een eigen systeemprogramma waarin de functierij te wisselen is, zonder herstart.
- Bij een los toetsenbord staat de instelling in de bijgeleverde configuratiesoftware, of op een schakelaartje aan de onderkant. Sommige borden onthouden Fn-lock pas na een herstart van het bord zelf.
Op een Mac gaat het simpeler: Systeeminstellingen › Toetsenbord › Toetsenbordinstellingen, en zet "Gebruik F1, F2 enzovoort als standaardfunctietoetsen" aan. Zie ook functietoetsen F1 tot F12.
Veelvoorkomende problemen
De Fn-toets lijkt vast te zitten
Merk je dat letters ineens cijfers geven, of dat J, K en L als 1, 2 en 3 uitkomen, dan zit niet Fn vast maar staat het ingebouwde cijferblok aan. Druk Fn+NumLk (soms Fn+F11 of Fn+Scr Lk). De uitgebreide uitleg staat bij toetsenbord typt cijfers in plaats van letters en Num Lock.
Fn doet helemaal niets
Na een schone installatie van Windows ontbreekt vaak het hotkey-stuurprogramma van de fabrikant. De toets zelf werkt dan wel, maar Windows weet niet wat het moet met "helderheid omhoog". Download het systeem- of hotkeypakket van je laptopmerk en installeer het opnieuw. Blijft alles dood, ook Fn+Esc, controleer dan of de rest van het toetsenbord het doet; zie laptop-toetsenbord werkt niet.
Fn werkt niet op een extern toetsenbord
De Fn-toets van je laptop stuurt alleen het ingebouwde bord aan. Een extern toetsenbord heeft zijn eigen Fn-laag, met eigen combinaties. Omgekeerd geldt hetzelfde: Fn van een extern bord doet niets met de helderheid van je laptopscherm, tenzij het bord die mediacodes zelf verstuurt.
Fn is niet te herprogrammeren
Programma's die toetsen omwisselen zien de Fn-toets meestal niet, omdat het toetsenbord de combinatie al vertaald heeft voordat de computer iets binnenkrijgt. Wat je wél kunt verleggen, zijn de toetsen die eruit komen. Bij toetsenborden met eigen firmware (QMK, VIA en vergelijkbare systemen) kun je de hele Fn-laag zelf indelen. Zie toetsen herprogrammeren.
Fn op compacte toetsenborden
Hoe kleiner het bord, hoe meer werk de Fn-toets doet. Op een 65%-bord mis je alleen de functierij; op een 60%-bord ook de pijltjes, Home, End, Page Up en Page Down. Alles zit dan op een tweede laag. Dat went sneller dan mensen verwachten, maar reken op één tot twee weken waarin je nog moet nadenken. Wie dat liever overslaat, kiest een TKL-bord met volledige functierij en navigatieblok. De afwegingen staan bij compacte toetsenborden.
Verder lezen
- Functietoetsen F1 tot F12
- Alle sneltoetsenoverzichten
- Num Lock, Caps Lock en Scroll Lock
- Insert, Delete, Home en End
- De AltGr-toets
- Toetsenbord van een laptop
Veelgestelde vragen
Hoe zet ik de Fn-toets permanent uit?
Uitzetten kan niet, want de toets zit in de hardware. Wat wel kan is Fn-lock: dan hoef je hem niet meer in te drukken voor de functies die je het vaakst gebruikt. Gebruik Fn+Esc of de BIOS-instelling.
Mijn Fn-toets werkt maar bij sommige F-toetsen. Hoe kan dat?
Dan werkt een deel van de functies via de hardware (volume, helderheid) en een ander deel via software die niet geïnstalleerd is. Installeer het hotkeypakket van je laptopmerk opnieuw.
Waar zit Fn op een Mac-toetsenbord?
Linksonder, gemarkeerd met fn of een wereldbol. Op de Magic Keyboard zonder cijferblok zit hij helemaal in de hoek, onder Shift.
Kan ik Caps Lock als Fn gebruiken?
Nee. Fn wordt in de toetsenbordcontroller afgehandeld en is via Windows of macOS niet te verplaatsen. Op toetsenborden met aanpasbare firmware kan het wel, omdat je daar de hele indeling zelf bepaalt.
Waarom staat er een slotje op mijn Esc-toets?
Dat is de aanduiding voor Fn-lock. Fn+Esc zet de functierij vast op F1–F12 of juist op de mediafuncties.